Η Αδηφαγική Διαταραχή ή αλλιώς (Binge Eating Disorder – BED) είναι μια επίσημα αναγνωρισμένη Διατροφική Διαταραχή.
Έχεις βρεθεί ποτέ να τρως πολύ περισσότερο απ’ όσο πραγματικά ήθελες, νιώθοντας ότι εκείνη τη στιγμή δεν μπορείς να σταματήσεις;
Το να φάμε περισσότερο σε ένα γεύμα, σε μια έξοδο ή σε μια περίοδο που έχουμε μεγαλύτερη όρεξη είναι μέρος μιας φυσιολογικής και ευέλικτης σχέσης με την τροφή.
Υπάρχουν όμως φορές που το φαγητό συνοδεύεται από μια έντονη αίσθηση απώλειας ελέγχου και ακολουθούν ενοχές, ντροπή ή η ανάγκη να «διορθώσουμε» όσα φάγαμε.
Όταν αυτό επαναλαμβάνεται, μπορεί να μην πρόκειται απλώς για «έλλειψη αυτοελέγχου», αλλά για την Αδηφαγική Διαταραχή.
Τι ακριβώς είναι η Αδηφαγική Διαταραχή
Η Αδηφαγική Διαταραχή χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια.
Σε αυτά τα επεισόδια, ο διατρεφόμενος καταναλώνει μέσα σε σχετικά περιορισμένο χρονικό διάστημα σημαντικά μεγαλύτερη ποσότητα τροφής από αυτή που θα κατανάλωναν οι περισσότεροι άνθρωποι υπό αντίστοιχες συνθήκες.
Η ποσότητα, όμως, δεν είναι το μοναδικό χαρακτηριστικό. Κεντρικό στοιχείο ενός υπερφαγικού επεισοδίου είναι η αίσθηση απώλειας ελέγχου.
Το άτομο μπορεί να αισθάνεται ότι δεν μπορεί να σταματήσει, να επιλέξει συνειδητά τι θα φάει ή να ελέγξει την ποσότητα που καταναλώνει.
Συχνά μπορεί να τρώει πολύ γρήγορα, μέχρι να αισθανθεί δυσάρεστα γεμάτο, ακόμη και χωρίς να υπάρχει σωματική πείνα. Μπορεί επίσης να επιλέγει να φάει μόνο του ή κρυφά, επειδή ντρέπεται για την ποσότητα του φαγητού.
Και όταν το επεισόδιο τελειώσει, πολλές φορές ξεκινά ένα δεύτερο, εξίσου δύσκολο κομμάτι: οι ενοχές και η έντονη αυτοκριτική.
Πόσο συχνή είναι η Αδηφαγική Διαταραχή
Η Αδηφαγική Διαταραχή αποτελεί μία από τις συχνότερες Διατροφικές Διαταραχές.
Τα ποσοστά επιπολασμού διαφέρουν ανάλογα με τον πληθυσμό, τη χώρα και τα διαγνωστικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται.
Σύγχρονες ανασκοπήσεις εκτιμούν ότι, με βάση τα κριτήρια DSM-5, επηρεάζει περίπου το 1,5% των γυναικών και το 0,3% των ανδρών παγκοσμίως. Ο δια βίου επιπολασμός υπολογίζεται περίπου στο 0,6–1,8% στις γυναίκες και 0,3–0,7% στους άνδρες.
Παρότι εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες, μπορεί να αφορά ανθρώπους κάθε φύλου, ηλικίας και σωματικού βάρους, ενώ αρκετές περιπτώσεις παραμένουν μη αναγνωρισμένες.
Διαφορά Αδηφαγικής Διαταραχής και Νευρικής Βουλιμίας
Η Αδηφαγική Διαταραχή και η Νευρική Βουλιμία έχουν ένα βασικό κοινό χαρακτηριστικό.
Και αυτό δεν είναι άλλο από την παρουσία επαναλαμβανόμενων επεισοδίων υπερφαγίας που συνοδεύονται από αίσθηση απώλειας ελέγχου.
Η βασική τους διαφορά βρίσκεται σε όσα ακολουθούν το επεισόδιο. Στην Νευρική Βουλιμία εμφανίζονται επαναλαμβανόμενες αντισταθμιστικές συμπεριφορές όπως αυτοπροκαλούμενος έμετος, χρήση καθαρτικών ή διουρητικών, παρατεταμένη νηστεία ή υπερβολική άσκηση, με στόχο την αποφυγή αύξησης του βάρους.
Αντίθετα, στην Αδηφαγική Διαταραχή αυτές οι συμπεριφορές δεν αποτελούν συστηματικό χαρακτηριστικό.
Η διάκριση είναι σημαντική, καθώς πρόκειται για δύο διαφορετικές Διατροφικές Διαταραχές που χρειάζονται κατάλληλη αξιολόγηση και εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση.
Συνέπειες της Αδηφαγικής Διαταραχής
Η Αδηφαγική Διαταραχή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τόσο την σωματική και ψυχική υγεία όσο και την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής.
Οι συνέπειες δεν είναι ίδιες για όλους και δεν καθορίζονται αποκλειστικά από το σωματικό βάρος ή την συχνότητα των επεισοδίων. Σε ψυχολογικό επίπεδο, τα επαναλαμβανόμενα αδηφαγικά επεισόδια συχνά συνοδεύονται από έντονη ενοχή, ντροπή, απογοήτευση και αίσθηση απώλειας ελέγχου.
Το άτομο μπορεί να γίνεται ολοένα και πιο αυστηρό και επικριτικό απέναντι στον εαυτό του. Το φαγητό, το βάρος και η εικόνα σώματος μπορεί σταδιακά να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της καθημερινής του σκέψης.
Παράλληλα, η Αδηφαγική Διαταραχή μπορεί να συνυπάρχει με συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αυτό φυσικά, επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τη σχέση του ατόμου με το φαγητό και το σώμα του.
Σε σωματικό επίπεδο, ορισμένα άτομα μπορεί να παρουσιάσουν μεταβολές στο σωματικό τους βάρος, χωρίς αυτό να αποτελεί απαραίτητο χαρακτηριστικό της διαταραχής.
Ανάλογα με το άτομο και την παρουσία άλλων παραγόντων κινδύνου, μπορεί να συνυπάρχουν:
- διαταραχές στην ρύθμιση της γλυκόζης και των λιπιδίων
- αυξημένη αρτηριακή πίεση
- άλλες επιβαρύνσεις της καρδιομεταβολικής υγείας
Μετά από ένα αδηφαγικό επεισόδιο μπορεί επίσης να εμφανιστούν γαστρεντερικές ενοχλήσεις όπως έντονο φούσκωμα, κοιλιακή δυσφορία, πόνος, παλινδρόμηση ή αίσθημα υπερβολικής πληρότητας.
Επιπτώσεις στις σχέσεις και την κοινωνική ζωή
Οι επιπτώσεις μπορεί να επεκταθούν και στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή.
Το άτομο μπορεί να αρχίσει να αποφεύγει εξόδους, γεύματα με φίλους ή οικογενειακά τραπέζια, να επιλέγει να τρώει μόνο του ή κρυφά και να απομονώνεται μετά από ένα επεισόδιο εξαιτίας της ντροπής ή της ενοχής.
Παράλληλα, η συνεχής σκέψη γύρω από το φαγητό τι έφαγε, τι «επιτρέπεται» να φάει αργότερα ή πώς θα διαχειριστεί το επόμενο γεύμα μπορεί να επηρεάσει την συγκέντρωση, τις σχέσεις και συνολικά την καθημερινότητά του.
Επομένως, η Αδηφαγική Διαταραχή δεν αφορά μόνο το φαγητό ή την ποσότητα που καταναλώνεται. Πρόκειται για μια διαταραχή που μπορεί να επηρεάσει τη σχέση του ανθρώπου με το σώμα του, την ψυχική του ευεξία, τη σωματική του υγεία και την ποιότητα ζωής του.
Η έγκαιρη αναγνώριση και η κατάλληλη διεπιστημονική υποστήριξη μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διακοπή αυτού του κύκλου και στην σταδιακή αποκατάσταση μιας πιο σταθερής, ευέλικτης και ήρεμης σχέσης με το φαγητό.
Είναι κάθε φορά που τρώμε πολύ ένα υπερφαγικό επεισόδιο
Ένα μεγάλο γεύμα δεν αποτελεί από μόνο του υπερφαγικό επεισόδιο.
Μπορεί να φάμε περισσότερο σε ένα γιορτινό τραπέζι, στις διακοπές, σε μια έξοδο ή απλώς επειδή απολαμβάνουμε ιδιαίτερα ένα φαγητό. Όλα αυτά μπορούν να υπάρχουν μέσα σε μια φυσιολογική σχέση με την τροφή.
Αυτό που διαφοροποιεί ένα υπερφαγικό επεισόδιο δεν είναι απλώς το «έφαγα πολύ», αλλά κυρίως η αίσθηση ότι χάνεται ο έλεγχος γύρω από το φαγητό, σε συνδυασμό με τη δυσφορία που προκαλεί η εμπειρία.
Γι’ αυτό και ένα μεμονωμένο περιστατικό δεν αρκεί για να μιλήσουμε για διαταραχή υπερφαγίας.
Πώς μπορεί να ξεκινήσει ένα υπερφαγικό επεισόδιο στην Αδηφαγική Διαταραχή
Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει πάντα το ίδιο μοτίβο.
Για κάποιον μπορεί να ξεκινήσει έπειτα από πολλές ώρες χωρίς φαγητό. Για κάποιον άλλο μετά από μια δύσκολη ημέρα, έντονο άγχος, μοναξιά ή συναισθηματική πίεση. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να προηγείται μια περίοδος πολύ αυστηρής δίαιτας.
Μια συνηθισμένη σκέψη είναι: «Αφού έφαγα κάτι που δεν έπρεπε, χάλασε η ημέρα μου. Θα φάω ό,τι θέλω και αύριο θα ξεκινήσω πάλι…».
Κάπως έτσι, μπορεί σταδιακά να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: Περιορισμός → έντονη πείνα ή/και συναισθηματική φόρτιση → υπερφαγικό επεισόδιο → ενοχές → νέος περιορισμός
Και όσο περισσότερο προσπαθεί κάποιος να «διορθώσει» το επεισόδιο μέσα από στέρηση και αυστηρότητα, τόσο περισσότερο μπορεί να ενισχύει τις συνθήκες που οδηγούν στο επόμενο.
Γιατί συμβαίνουν τα υπερφαγικά επεισόδια;
Σπάνια υπάρχει μία μοναδική αιτία.
Οι Διατροφικές Διαταραχές είναι πολυπαραγοντικές και στην εμφάνιση και διατήρησή τους μπορεί να εμπλέκονται βιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες.
Ένας παράγοντας που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή είναι ο διατροφικός περιορισμός. Όταν το σώμα δεν λαμβάνει επαρκή ενέργεια μέσα στην ημέρα, όταν μεσολαβούν πολλές ώρες χωρίς φαγητό ή όταν ορισμένα τρόφιμα χαρακτηρίζονται συνεχώς ως «απαγορευμένα», η επιθυμία για φαγητό μπορεί να γίνει πολύ πιο έντονη.
Παράλληλα, το φαγητό μπορεί να λειτουργεί ως τρόπος ανακούφισης ή διαχείρισης δύσκολων συναισθημάτων όπως το άγχος, η πίεση, η μοναξιά, ο θυμός ή η θλίψη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πίσω από κάθε υπερφαγικό επεισόδιο βρίσκεται απαραίτητα ένα συναίσθημα. Μερικές φορές υπάρχει κάτι πολύ πιο βασικό: Ένα σώμα που έχει μείνει για ώρες χωρίς αρκετή τροφή.
Αδηφαγική Διαταραχή: Τι συμβαίνει μετά από ένα υπερφαγικό επεισόδιο
Πολλές φορές, το πιο δύσκολο κομμάτι δεν τελειώνει μαζί με το φαγητό.
Ακολουθούν σκέψεις όπως: «Δεν έχω καθόλου αυτοέλεγχο», «Τα χάλασα πάλι», «Αύριο θα φάω όσο λιγότερο γίνεται», «Πρέπει να κάψω ό,τι έφαγα».
Η ενοχή δημιουργεί την ανάγκη για «διόρθωση» και η διόρθωση συχνά μεταφράζεται σε περιορισμό. Έτσι όμως, δημιουργείται ξανά έντονη πείνα και αυξάνεται η ευαλωτότητα απέναντι σε ένα επόμενο επεισόδιο.
Γι’ αυτό, μετά από ένα υπερφαγικό επεισόδιο, η επιστροφή σε τακτική και επαρκή σίτιση αποτελεί σημαντικό μέρος της διατροφικής αντιμετώπισης.
Το σώμα δεν χρειάζεται τιμωρία. Χρειάζεται να επανέλθει σε μια αίσθηση σταθερότητας και ασφάλειας γύρω από το φαγητό.
Πώς μπορεί να βοηθήσει ένας επαγγελματίας Διαιτολόγος Διατροφολόγος στην Αδηφαγία
Η διατροφική αντιμετώπιση της Αδηφαγικής Διαταραχής δεν είναι απλώς η χορήγηση ενός προγράμματος με συγκεκριμένες θερμίδες, γραμμάρια και «επιτρεπόμενα» τρόφιμα.
Στόχος είναι να αρχίσει σταδιακά να αποκαθίσταται η σχέση του ανθρώπου με το φαγητό. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την εγκαθίδρυση μιας πιο σταθερής διατροφικής δομής μέσα στην ημέρα, την επαρκή πρόσληψη τροφής, την σταδιακή αναγνώριση των σημάτων πείνας και κορεσμού, αλλά και την διερεύνηση των άκαμπτων κανόνων που υπάρχουν γύρω από το φαγητό.
Παράλληλα, δουλεύεται η λογική του «όλα ή τίποτα», οι ενοχές μετά το φαγητό και ο φόβος απέναντι σε τρόφιμα που έχουν αποκτήσει την ταμπέλα του «απαγορευμένου».
Η αντιμετώπιση ενδέχεται ανάλογα με την περίπτωση να είναι διεπιστημονική, με την συνεργασία Διαιτολόγου, Ψυχολόγου και, όπου κρίνεται απαραίτητο, Ιατρού.
Μπορεί να αλλάξει πραγματικά η σχέση με το φαγητό;
Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπευτικές προσεγγίσεις για την Αδηφαγική Διαταραχή και η κατάλληλη υποστήριξη μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική βελτίωση.
Ο στόχος δεν περιορίζεται απλώς στο να μειωθούν τα επεισόδια. Στόχος είναι να μπορεί κάποιος να φάει χωρίς να σκέφτεται ότι αργότερα πρέπει να το «διορθώσει».
Να μην καθορίζει ένα γεύμα το πώς θα φάει την υπόλοιπη ημέρα και να μπορεί να υπάρχει ένα γλυκό στο σπίτι χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει είτε να μην το αγγίξει ποτέ είτε να το φάει όλο.
Να αρχίσει να δημιουργείται ξανά εμπιστοσύνη απέναντι στο φαγητό και στο ίδιο το σώμα.
Καταλήγοντας για την Αδηφαγική Διαταραχή
Η Αδηφαγική Διαταραχή είναι κάτι πολύ περισσότερο από το «έφαγα παραπάνω» ή «δεν είχα αρκετή αυτοσυγκράτηση».
Πίσω από τα υπερφαγικά επεισόδια μπορεί να υπάρχει ένας σύνθετος κύκλος περιορισμού, έντονης πείνας, συναισθηματικής φόρτισης, ενοχής και νέας προσπάθειας για έλεγχο.
Η αναγνώριση αυτού του κύκλου αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα. Με την κατάλληλη υποστήριξη, η σχέση με το φαγητό μπορεί σταδιακά να γίνει πιο σταθερή, ευέλικτη και ήρεμη, χωρίς κάθε γεύμα να συνοδεύεται από κανόνες, φόβο ή ενοχές.
Γιατί τελικά, ο στόχος δεν είναι μια «τέλεια» διατροφή, αλλά μια σχέση με το φαγητό που να αφήνει περισσότερο χώρο για ελευθερία, εμπιστοσύνη και φροντίδα.
Υποστήριξη στην αντιμετώπιση Αδηφαγίας από το Διαιτολογικό γραφείο Λαμπρινή Σακκούλη
Νιώθετε ότι ταυτίζεστε με τα σημάδια της Αδηφαγικής Διαταραχής εσείς ή κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο; Μπορώ να σας βοηθήσω!
Είμαι επαγγελματίας Διαιτολόγος Διατροφολόγος στην Πάτρα και πιστοποιημένη Master Practitioner στην αντιμετώπιση Διατροφικών Διαταραχών.
Μπορώ να σας υποστηρίξω τόσο με δια ζώσης όσο και με Online συνεδρίες και θα χαρώ να συνεργαστούμε.
Μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μου με όποιον από τους ακόλουθους τρόπους σας εξυπηρετεί:
- Καλέστε με στο 697 207 7322
- Συμπληρώστε την φόρμα επικοινωνίας στην ιστοσελίδα μου
- Στείλτε μου email στο Info@sakkouli.gr
